عبد الحي حبيبى
12
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
هيون تسنگ وسعت تسو - كو - چا را در حدود هفت هزار لى ( تقريبا دو نيم هزار ميل ) مىنويسد ، كه پايتخت آن هو - سى - نه ( غزنه ) و شهر ديگر معروف آن هو - سا - لا ( هزاره ) است و از بيان جغرافيون و مورخين دورهء اسلامى نيز پديدار است ، كه نهايت جنوبى زابل از غزنه تا كرانهاى هلمند و سيستان ميرسيد . پس معبد سوناگير بايد در سرزمينهاى جنوبى زابلستان يعنى كرانهاى هلمند باشد . در اوايل عصر اسلامى كه اين معبد هنوز هم موجود بود ، فاتحان اسلامى آن را در زمين ( داور ) سرزمين نهايى جنوبى زابلستان يافتهاند ، و مستر مارتن نيز عقيده دارد كه معبد سوناگير هيون تسنگ همان پرستش گاهيست كه در زمين داور واقع بود . « 1 » در مورخان دورهء اسلامى نخستين بار احمد بن يحيى بلاذرى ( متوفى 279 ه ) در فصل فتوحات سيستان و كابل چنين گويد : « در سنهء 30 ه عبد الله بن عامر به كرمان آمد ، وى ربيع بن زياد حارثى را به سيستان فرستاد ، و او به وادى هلمند آمد ، و با پرويز مرزبان زرنج صلح كرد ، و زمان حاكمى ربيع دو نيم سال بود ، كه بعد ازو عبد الرحمن بن سمره بر زرنج والى شد ، وى بر نواحى رخج و بلاد داور نيز چيره آمد ، و مردم داور را در جبل زور ( زون ) حصار داد ، و با آنها صلح نمود . درين پيكارها از جملهء هشت هزار لشكريان ابن سمره چهار هزار تلف شدند ، و بت زور را بدست آورد ، كه از طلاى ناب بود ، و چشمان ياقوتى داشت ، وى دستهاى آن را بريد ، و ياقوتها را بيرون كشيد ، و به مرزبان آنجا داد و گفت : مراد من اين بود : تا بدانى كه اين بت سود و زيانى را رسانيده نميتواند » . « 2 »
--> ( 1 ) - مجلهء جمعيت آسيايى بنگال سلسلهء 3 جلد 2 سال 1936 م مقالهء 328 ( 2 ) - فتوح البلدان 486